Miljoenenfraude door ‘spookburgers’

Nederland telt zo’n 400.000 zogenoemde spookburgers, inwoners waarvan de overheid het adres niet kent. Een groot deel van deze spookburgers gebruikt zijn onzichtbaarheid om te frauderen. Overheid en bedrijfsleven lopen daardoor jaarlijks meer dan 100 miljoen euro mis, blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws.

Spoeddebat
De totale schadepost bij de belastingdienst bedraagt 87,7 miljoen euro. CDA-Kamerlid Ger Koopmans wil in een spoeddebat de kwestie bespreken met minister Donner van Binnenlandse Zaken.

Onvindbaar
Amsterdam heeft de meeste inwoners waarvan het adres onbekend is, 80.000. “Dat is veel te veel”, zegt Rienk Hoff, directeur van de hoofdstedelijke Dienst Persoonsgegevens. “Het komt erop neer dat we al die mensen simpelweg niet kunnen vinden.” Door een verhuizing of valse inschrijving raken burgers zoek voor de gemeente. Ze krijgen na verloop van tijd in de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA) de status ‘vertrokken, onbekend waarheen’. Vanaf dat moment zijn het spookburgers, onvindbaar voor de overheid.

Fraude
De overheid en het bedrijfsleven lopen jaarlijks meer dan 100 miljoen euro mis door de spookburgers. Hoff: “Gemeentelijke diensten in Amsterdam hebben miljoenen euro’s aan inningen uitstaan bij mensen die uit de GBA zijn verdwenen”. Andere overheidsinstanties hebben hetzelfde probleem, blijkt uit een rondgang van RTL Nieuws. Het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht heeft 1,9 miljoen euro aan belastingen uitstaan bij spookburgers. De Dienst Uitvoering Onderwijs loopt 14 miljoen euro aan te innen studieschuld mis, en de belastingdienst maar liefst 87,7 miljoen euro.

Oninbaar
Het gaat om zo’n 40.000 mensen die nog een schuld hebben bij de Belastingdienst die niet te innen is, omdat de belastingdienst geen adres van ze heeft. Het grootste deel, 68,4 miljoen euro, is ondernemingsgerelateerd, zoals failliete BV’s waarvan de eigenaren met de noorderzon zijn vertrokken. Daarbij gaat het om omzetbelasting, motorrijtuigenbelasting en loonbelasting. Bij toeslagen gaat het om zo’n 8 miljoen euro, iets meer dan 10.000 gevallen. In de inkomstenbelasting gaat het om 11,1 miljoen euro.

Meer stappen
Staatssecretaris Weekers laat via een woordvoerder aan RTL Nieuws weten: “Ik had er al voor gezorgd dat mensen waarvan we geen adres hebben, geen toeslag meer krijgen. Uiterlijk 1 juni krijgen mensen zonder adres ook geen voorlopige teruggaaf meer. De eerste stappen zijn dus gezet, maar deze problematiek zal mijn aandacht houden, dus als er meer stappen nodig zijn, zal ik deze zeker zetten.”

Registraties bij het BKR
Ook het bedrijfsleven wordt gedupeerd door spookburgers. Een woordvoerder van de beroepsorganisatie van gerechtsdeurwaarders signaleert een stijgend aantal spookburgers, mogelijk vanwege de economische crisis. Gerechtsdeurwaarders zijn aangewezen op de GBA om wanbetalers op te sporen. Een woordvoerder van het Bureau Krediet Registratie (BKR) meldt dat 65.000 spookburgers een negatieve registratie hebben vanwege een betalingsachterstand. Omdat het BKR geen bedragen registreert, is het onbekend wat de totaalschuld is van de groep.

Adresbestanden uitwisselen
Cees Meesters, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Burgerzaken, spreekt van een groot probleem. “Heel publiek Nederland maakt gebruik van de GBA. Als we dat niet op orde hebben, nemen we de verkeerde beslissingen.” Meesters wil dat gemeenten meer inzage krijgen in de adresbestanden van andere overheidsorganisaties, zoals de Belastingdienst en uitkeringsinstantie UWV. Privacywetgeving maakt dat nu onmogelijk.

Deel geremigreerd of overleden
Deskundige bronnen van RTL Nieuws schatten het aantal frauderende spookburgers van enkele tienduizenden tot meer dan 100.000. Overigens is het onwaarschijnlijk dat alle 400.000 spookburgers in Nederland verblijven. Een onbekend maar aanzienlijk aantal heeft niet de Nederlandse nationaliteit en is vermoedelijk geremigreerd. Een ander, veel kleiner deel, is mogelijk al overleden.

De top 5
Op de lijst met meeste spookburgers staat Rotterdam op plek twee met 47.000 inwoners waarvan het adres niet bekend is. Den Haag heeft er 40.000, Utrecht 8000 en Groningen 7000, zo blijkt uit de rondgang van RTL Nieuws. Het kaartje bovenaan dit artikel laat van de 25 grootste steden van Nederland het aantal spookburgers in verhouding tot het aantal inwoners zien. De cijfers van alle Nederlandse gemeenten zijn (alfabetisch) te vinden aan de linkerkant van deze pagina.

© RTL Nieuws.nl